Puspåwarnå - ᭙

56 Pranata Mangsa

Kanggo ngadhepi kahanan apa wae, leluhur Jawa duweni petung kang cacahe akeh banget. Titikane warna-warna, ana kang  sesambungan karo wektu, neptu dina utawa pasaran, lan gumelare alam. Ana ing tlatah padesan, supaya anggone padha jejodhowan lestari, slamet, bagya, lan mulya, mapanake bab petung dadi perangan kang wigati. Petung ngenani sangat akad nikah lan ijab kobul, dipilih supaya ngedohi dina taliwangke lan sampar wangke. Ngelmu ngenani petung  ora bisa pisah tumrap  manungsa Jawa. Ngelmu petung wis nyawiji karo siklus panguripane manungsa Jawa. Petung dadi piranti kanggo ngadhepi kahanan lan prekara kang ana. Ana ing budaya Jawa, ngelmu petung malebu ana ing ranah kawaskithan Jawa. Babagan petung ana kang nembungi wis dadi kearifan lokal (local wisdom) tumrap manungsa Jawa. Karana iku, petung diugemi dadi paugeran utawa pranatan. Petung wus dadi pandam pandoming panguripan. Kalebu ana ing kene, petung utawa pranatan ngenani lumakuning dina lan gilir gumantining mangsa.

Ana ing ulah tetanen, tinemu peranganing mangsa kang sinebut mangsa rendheng, wareng, ketiga, lan mangsa labuh kanggo ngadhepi tekane udan. Pranata mangsa utawa paugeran ngenani obahing mangsa wus lumaku pirang-pirang abad. Methik saka Serat Centhini, minangka buku babon ngenani primbon Jawa, babagan pranata mangsa tinemu ana ing buku jilid VI. Isine caket lan raket karo penanggalan Jawa. Wewaton katrangan utawa cathetan kang ana, paugeran utawa pranatan ngenani mangsa banjur dibiwarakake  dening  Ingkang Sinuwun Kanjeng Susuhunan (ISKS) Pakubuwono VII. Aturan ngenani pranata mangsa nganggo dhasar akehe banyu lan kali, kahanan palemahan, lumakune angin, anane watak kewan lan tetaneman, kang sinebut fenologi. Mindeng kahanan wektu iku, tebaning panguripan agraris utawa ulah tetanen jembar banget. Babagan industri lan ulah dagang durung ngrembaka.

Pranata mangsa dikepyakake ana ing tanggal 22 Juni 1856. Pangajabe, supaya bisa dadi gujengan tumrap kridhaning ulah tetanen ing wektu iku. Pranata mangsa kaperang cacah rolas, yaiku: kasa, karo, katelu, kapat, kalima, kanem, kapitu, kawolu, kasanga, kasepuluh, desta lan sada. Lumakune saben mangsa wiwit mangsa kasa tumeka mangsa dhesta ora padha, umure ana sing 41 dina, 23 dina, 24 dina, 25 dina, lan sapanunggalane. Saben mangsa ditembungi duwe ciri utawa pepindhan kang ora padha. Tuladhane, ana ing mangsa Kasa kawiwitan tanggal 22 Juni (umure 41 dina), tumapak mangsa ketiga, pepindhane kaya ‘sotya murca saka ngembanan’, amarga akeh angin lan gegodhongan padha rontog. Mangsa Karo kawiwitan tanggal 2 Agustus (umure 23 dina) duweni sesebutan ‘bantala rengka’, amarga akeh lemah kang nela-nela amarga ora ana banyu. Mangsa Kalima kawiwitan tanggal 14 Oktober (umure 27 dina), pepindhane ‘pancuran sumawur ing jagad’, amarga wiwit ana udan lan akeh sendhang utawa sumber padha lumintu banyune.

Mangsa Kawolu kawiwitan tanggal 4 Februari (umure 26 dina) duweni watak utawa pepindhan ‘anjrah jroning kayun’, amarga pari utawa tetaneman wiwit ijo, usume kucing padha kawin. Peranganing mangsa duweni ciri utawa pepindhan kang maneka warna.

Tumapak  ing jaman wektu iki, lahan kanggo pekarangan, pemukiman, pertanian, lan perkebunan, ngalami owah-owahan gedhe. Lahan pertanian akeh kang owah kadhesek anane  pabrik-pabrik lan usaha industri liyane. Bancana lan prahara alam kadhang kala nemahi lan nrajang ing saben tlatah. Kali wis ilang kedhunge, pasar wus ilang kumandhange. Bumi saya panas, swasana alam ngalami owah-owahan kang ngedab-edabi. Akeh udan salah mangsa amarga anane ‘pemanasan global’. Pranata mangsa tinggalane leluhur, kadhang kala ana kang trep karo kahanan, nanging uga ana perangan kang cengkah karo kanyatan.


Déníng : Sutadi
Pangarsa Pêrsatuan Pêdalangan Indonesia Komisariat Jawa Têngah

 kds penutup
wangsul-manginggil

mfxbroker.com сковорода вок с крышкойхарьков никас

Kaca Ngajeng

IKON KIDEMANG 2016 A

 
ikon-penanggalan
ikon-piwulang-kautaman
ikon-puspawarna
 ikon-pasinaon
 ikon-referensi
 ikon-naskah-kuno
 ikon-cerkak
 ikon-kesenian
 ikon-galeria
 ikon-kendhang
 ikon-lelagon
 ikon-resep-masakan
 ikon-download

Link Sutresna Jawa

kongres-bahasa-jawa
candi-diy-jateng
sejarah-medang

    Jumlah Pengunjung

7589838
  Hari ini     :  Hari ini :755
  Kemarin     :  Kemarin :1068
  Minggu ini   :  Minggu ini :7362
  Bulan ini   :  Bulan ini :19573
Kunjungan Tertinggi
08-21-2016 : 1963
Online : 8

Kontak Admin.

email-kidemang